maandag 23 december 2013

Breda bevrijd van de troepen van de Franse keizer Napoleon in december 1813; herdenking van 200 jaar onafhankelijkheid van Nederland 1813-2013











De bijgaande foto uit 1957 stelt een houten Franse grenadier voor die anderhalve eeuw bij de boerderij ‘de Grenadier’ aan de (verdwenen) Leegstraat nr. 51 (omgeving Lunetstraat) zou hebben gestaan. Het verhaal gaat dat deze de wacht hield in een wachthokje bij de boerderij en tevens een krijgskas bewaakte toen hij in 1813 door kozakken werd neergeslagen. Thans staat de grenadier in het Breda’s Museum.


In 1810 was Breda rechtstreeks onderdeel geworden van het Franse keizerrijk onder keizer Napoleon; dit lot trof het hele grondgebied van het latere Nederland.
Drie jaar later zou de Franse bezetting van Nederland ten einde lopen. Na de Volkerenslag bij Leipzig op 16-19 oktober 1813, gewonnen door de samenwerkende tegenstanders van de Franse keizer, moesten de Fransen steeds meer door hen overheerst gebied in Midden- en West-Europa opgeven.

De in Russische dienst staande generaal Von Wintzingenrode en de Pruisische generaal Von Bülow kregen in november 1813 opdracht om namens de Geallieerden de opstandelingen in Nederland te helpen tegen de Fransen. Deze Nederlandse opstandelingen – oud-bestuurders en vooraanstaande burgers onder leiding van onder meer Gijsbert Karel van Hogendorp – hadden de onafhankelijkheid van Nederland uitgeroepen in de hoop zo te voorkomen dat de Geallieerden Nederland als veroverd Frans gebied zouden gaan beschouwen. In overleg met de opstandelingen zou prins Willem van Oranje, zoon van de laatste stadhouder van de Nederlandse Republiek, op 30 november vanuit Engeland naar Nederland komen; hij werd uitgeroepen als Soeverein Vorst, en werd in 1815 koning Willem I van Nederland.

De Geallieerden rukten in november 1813 vanuit Noord- en Oost-Nederland op naar het zuiden en westen van het land. Onder de Geallieerden die richting Breda gingen waren met name drie regimenten kozakken onder leiding van generaal graaf Alexander von Benckendorff, tezamen met Russische troepen onder de Russische generaal-majoor Staal. Kozakken waren snelle ruiters, die in groter of kleiner verband vrij zelfstandig konden opereren.

De Franse keizer wenste onder alle omstandigheden de grote havenstad Antwerpen te behouden. De Franse legerleiding concentreerde zich daarom met name op de verdediging van Antwerpen en wilde liever geen troepen verliezen aan de verdediging van voorposten als de vestingen Breda of Willemstad. Geruchten als krijgslist verspreid, dat een groot leger van Pruisen en Russen de stad Breda naderde, deden de Franse legerstaf in Breda besluiten om de stad op te geven en weg te trekken naar Antwerpen, wat op 10 december 1813 gebeurde. Daarop trokken 1200 Russen onder leiding van generaal-majoor Staal onder luid gejuich van de bevolking Breda binnen.

Direct na het wegtrekken van de Fransen deden de Geallieerden, het stadsbestuur en het nieuwe Nederlandse bestuur hun uiterste best om de erg vervallen vesting Breda te versterken en te zorgen voor voldoende proviand, geschut en munitie. En terecht, de Franse keizer had rond half december opdracht gegeven om zowel Breda als Willemstad te heroveren. Hierop trokken 6000 man Franse infanterie en 800 ruiters vanuit Antwerpen richting Breda, de Russische voorposten bij Wuustwezel, Zundert en Rijsbergen terug naar Breda drijvend.
Bij de verdediging van Breda waren zo’n 3000 man betrokken; enkele honderden Nederlandse troepen (ook Bredase vrijwilligers), verder Russen (kozakken, jagers) en Pruisen. Deze troepen stonden onder leiding van Von Benckendorff en de latere Nederlandse generaal Andreas Hendrik Johan van der Plaat (1761-1819), op 15 december 1813 door de Souverein Vorst aangesteld als militair gouverneur van Breda.
De Fransen belegerden en beschoten de stad van 21 - 23 december. Tijdens de soms felle gevechten weerde ook het detachement van kolonel Phaff, het eerste Nederlandse detachement waarover de Soevereine Vorst Willem I kon beschikken, zich dapper tegen de Franse aanvallers. Op 23 december trokken de Fransen weg, vermoedelijk uit vrees voor naderende geallieerde versterkingen.

Na 23 december werd Breda niet meer direct door de Fransen bedreigd. De vestingstad werd een uitvalsbasis voor de geallieerde aanvallen richting Antwerpen. Zo waren er op 4 januari 1814 2500 Engelse, 500 Pruisische en 1800 Nederlandse soldaten in de stad. In het gebied tussen Hoogstraten, Loenhout, Wuustwezel en Breda werd in de eerste helft van januari 1814 fel gevochten. Dat alles betekende voor Breda wel nog maandenlang last van inkwartiering en gedwongen leveranties aan de geallieerde troepen. Hetzelfde gold voor de dorpen in de omgeving.

Literatuur:
G. Huijbregts ”De bevrijding van Breda in 1813”, in De Waterschans (1998)7-12
H. Huijbregts De bevrijding van Breda in 1813 (Oosterhout, 1963) scriptie
J.F. Corstens In Historisch gedenkboek der herstelling van Neerlands onafhankelijkheid in 1813. 4 dln. (Haarlem, 1912,1913). Hier deel 4 pag. 475 e.v. voor Breda
Feestgids onafhankelijkheidsfeesten 1813-1913

dinsdag 17 december 2013

Wijziging kopiëren bouwtekeningen

Het Stadsarchief Breda stelt u bouwtekeningen tot en met het jaar 1996 beschikbaar. U kunt deze op onze studiezaal kosteloos inzien. U had daarbij ook de mogelijkheid een of meerdere van deze tekeningen te laten kopiëren. Wij hadden daarvoor een lichtdrukapparaat.
De laatste jaren kregen wij echter steeds vaker het verzoek om bouwtekeningen digitaal te ontvangen. Zelf wilden wij ook graag de stap naar digitale bouwtekeningen maken (vanwege de materiële staat van sommige bouwtekeningen).
Daarom is afgelopen jaar een investering gedaan in een scanapparaat. Wij gaan digitaal. Onze ambitie is een groot deel van de bouwtekeningen die wij in onze depots hebben, te gaan scannen. Dit wordt een kostbare en tijdrovende stap. Om tijd en kosten te besparen hebben wij besloten om vanaf januari 2014 scans i.p.v. kopieën te gaan leveren.

Hoe gaat het werken?
U kunt de bouwtekeningen, zoals vroeger, op de studiezaal komen bekijken en van de gewenste tekening(en) een scan bestellen. De kosten daarvan bedragen € 5,- euro per tekening, ongeacht het formaat. De scans worden via WeTransfer naar uw e-mailadres verzonden. U heeft dan een week de tijd de bestanden op uw eigen pc te downloaden.

elk formaat scan € 5,00

Voor klanten die toch graag een print van de scan willen hebben, is het nog mogelijk een print te verkrijgen. De kosten daarvan zijn (incl. €5,- euro van de scan):

A2 € 8,50
A1 € 9,00
A0 € 10,50

De overige studiezaaltarieven voor 2014 vindt u hieronder:

Prints, kopieën en scans

Readerprint (microfiches)
A4 € 0,50 / € 1,50 (zelfbediening / door medewerker)
A3 € 0,90 / € 1,50 (zelfbediening / door medewerker)

Kopie of zw-witscan
A4 € 0,10 / € 1,50 (zelfbediening / door medewerker)
A3 € 0,20 / € 1,50 (zelfbediening / door medewerker)

Scan (kleur)
A4 € 0,10 / € 0,50 (uitgeprint)
A3 € 0,20 / € 1,00 (uitgeprint)


Breda, december 2013

Lezing over Suikerindustriëlen en hun woningen

Het voormalige woonhuis van S.C.J. Heerma van Voss
aan de Korte Brugstraat in Leur. Heerma van Voss was
suikerfabrikant op Zwartenberg en initiator van de
eerste vlucht met een vliegmachine in Nederland
in 1909. (Collectie Regionaal Archief West-Brabant)

Woensdag 15 januari geeft Dhr. Mark Buijs in De Nieuwe Nobelaer in Etten-Leur een lezing over Suikerindustriëlen en hun woningen.
De lezing maakt deel uit van de Henri Mastboom lezingencyclus met als thema Macht en Pracht georganiseerd door de vier West-Brabantse archiefdiensten: Het Markiezenhof, Gemeentearchief Roosendaal, Regionaal Archief West-Brabant en het Stadsarchief Breda.

In de tweede helft van de negentiende eeuw kwamen tientallen suikerfabrieken in West-Brabant tot grote bloei. De suikerfabrikanten vestigden zich aanvankelijk vaak in een woning bij hun bedrijf maar wilden al snel hun welvarendheid laten zien. Het gevolg was de bouw van prachtige herenhuizen en villa’s in de West-Brabantse dorpen en steden. In de loop der jaren zijn veel fabrieken en woningen weer verdwenen. De gebouwen die nog resteren zijn voor een belangrijk deel inmiddels beschermd als rijksmonument of gemeentelijk monument.
In deze lezing neemt Mark Buijs u mee naar een aantal fraaie panden in West-Brabant. Aan de orde komen onder andere de huizen van de familie Heerma van Voss in Etten-Leur, De Bruijn in Zevenbergen en Rivière Verninas in Oudenbosch.

Praktische informatie
De lezing vindt plaats op woensdag 15 januari 2014 in De Nieuwe Nobelaer, Anna van Berchemlaan 2 in Etten-Leur. Wanneer u de lezing bij wilt wonen moet u zich vooraf aanmelden via infobibliotheek@nieuwenobelaer.nl.
De lezing begint om 20.00 uur, de zaal gaat om 19.30 uur open. De toegang tot de lezing is gratis.