vrijdag 25 november 2011

'Oude kastanjeboom in laatste levensfase'

Omgeven door de moderne wereld heeft de oude kastanje op de kruising van de Crogtdijk met de Terheijdenseweg tot nu toe dapper de tijd weten te doorstaan. Maar zoals te lezen was in BN/De Stem van 18 november jl. verwachten deskundigen niet dat deze boom langer dan tien jaar mee gaat. Hiermee verliest Breda één van de mooiste bomen van de stad.


De kastanje moet rond het jaar 1820 geplant zijn en heeft dus al vele gezichten van de stad mee gemaakt. In 1931 kocht de gemeente een buitenhuis met omliggende grond, genaamd de Trekpot en besloot men om er een openbaar park van te maken. Tot de sluiting van het park in 1963 heeft de kastanje kunnen floreren in deze mooie en rustige omgeving. Met de sluiting van het park verdween ook de rustige parkachtige omgeving om plaats te maken voor de noordelijke rondweg. Alleen de oude kastanje getuigt nog van het park dat er ooit gelegen heeft.

De zorg voor al het groen, waaronder deze prachtige oude kastanje gebeurde jarenlang door de Dienst Beplantingen, later de Milieudienst. Onder toezicht van deze dienst kreeg de gezondheid van het bomenbestand in de stad steeds meer aandacht. Een behoorlijke groenvoorziening was in de ogen van de gemeenteraad in 1920 noodzakelijk voor een harmonieuze en aantrekkelijke opbouw van een woonplaats. In de jaren zeventig van de 20e eeuw begint de Dienst met het professioneel aanpakken van de gezondheid van de Bredase bomen. Boomchirurgen werden geconsulteerd, kaarten en overzichten van het bestaande groen en de gezondheidsproblemen uitgewerkt.

De Bredase bomen, waaronder de oude kastanje op de Crogtdijk/Terheijdenseweg, bleken het steeds zwaarder te voorduren te hebben van moderne ontwikkelingen. Door onder andere asfaltering, het strooien van zout, verandering in de grondwaterstand en aardgaslekkages werden de bomen op velerlei wijze bedreigd met de ondergang. In november 1975 brachten de adviserende boomchirurgen een rapport uit over de tamme kastanje waaruit bleek dat boom dringend aan een opknapbeurt toe was. Dood hout moest verwijderd worden, wonden moesten behandeld worden met boombalsem en gaten moesten uitgehakt en ontsmet worden. Naast de opknapbeurt moest de boom ook zeker tegen jeugd en vandalen beschermd worden. De boomchirurg had schommeltouwen, spijkers en half afgerukte takken aangetroffen. Om de boom gezond te houden werd er geadviseerd om struiken met doornen te plaatsen onder de boom zodat niemand er mee ongeschonden bij kon komen. Later werden deze struiken vervangen door het hekwerk dat er tegenwoordig omheen staat.

Dit is hoe we de boom tegenwoordig kennen, afgeschermd voor kwaadwillende voorbijgangers en ondersteund door grote staanders, maar het lijkt er dus op dat ook het hek en de goede zorgen van de gemeente niet veel langer meer kunnen voorkomen dat we deze reus in de toekomst moeten gaan missen. Gelukkig worden de bijzondere bomen van Breda tegenwoordig goed gedocumenteerd. Niet alleen zijn er in onze (foto)archieven sporen terug te vinden. Ook op de website van CUBRA (Cultureel Brabant) zijn vele mooie verhalen terug te vinden over de bomen in Breda.

zaterdag 12 november 2011

Notariële archieven voormalige randgemeenten t/m 1905 voorlopig niet meer beschikbaar

Stadsarchief Breda is wederom begonnen aan een groot digitaliseringsproject. Nadat vorig jaar de nieuwe notariële archieven van Breda op onze website beschikbaar werden gesteld is het nu de beurt aan de notariële archieven van de voormalige randgemeenten t/m 1905.

De voorbereidingen voor digitalisering zijn in volle gang en om deze voorbereidingen ongestoord te kunnen laten verlopen is raadpleging door bezoekers helaas vanaf heden niet meer mogelijk. De verwachting is dat de archieven in het voorjaar 2012 weer in te zien zijn. Stadsarchief Breda houdt u via deze weg op de hoogte van de exacte datum waarop de notariële archieven van de voormalige randgemeenten t/m 1905 weer aan te vragen zijn.

vrijdag 28 oktober 2011

Een Canadese soldaat in Breda

In mei 1945 kwam er een einde aan de Tweede Wereldoorlog. Een half jaar eerder was op 29 oktober 1944 Breda al formeel bevrijd en kon men daar met de opbouw van de stad beginnen. In de stad werden Geallieerde troepen ondergebracht, waaronder Canadezen. Deze bleven tot nog een jaar na de bevrijding van Breda in de stad gestationeerd.



De Canadees Robert Bruce Aitkin (1910-1995) ging in juli 1943 in het Canadese leger. Eind augustus 1944 vertrok hij per schip naar Europa. Via Groot-Brittannië, Italië, Noord-Afrika, Frankrijk en België arriveerde Aitkin op 5 april 1945 in Breda, waar hij werd ingekwartierd in de Seeligkazerne aan de Fellenoordstraat. Aitkin zorgde in het leger voor de telefonische en telegrafische verbindingen. Buiten werktijd maakt hij wandelingen en uitstapjes in de omgeving. Aitkin was in Breda gelegerd van april tot half oktober 1945. Daarna vertrok hij naar Bad Zwischenahn bij Oldenburg (Noord-Duitsland). In juni 1946 ging via Engeland terug naar zijn woonplaats Galt (sinds 1973 deel van de stad Cambridge) in Ontario, Canada.


Aitkin was een verwoed schrijver. Hij hield een dagboek bij en schreef tientallen brieven aan kameraden, familie en zijn vriendin Marion Barrie (1919). Ook fotografeerde hij de plaatsen waar hij kwam. In Breda kwam hij in contact met kinderen die buiten speelden. Zo raakte hij goed bevriend met de familie Claes, een onderwijzersgezin met zeven kinderen wonend aan de Minister Nelissenstraat 12. Aitkin hield tot zijn overlijden contact met de familie Claes.


Toen meneer Claes van Aitkin hoorde dat deze zo'n twintig brieven per maand stuurde aan Marion Barrie concludeerde hij dat Aitkin wel erg gesteld op haar moest zijn. Claes drong er bij Aitkin op aan Marion ten huwelijk te vragen. Dat deed Aitkin per brief, vanuit Breda. Ook haar 'ja' ontving Aitkin schriftelijk. Op 24 juni 1946 arriveerde Bruce Aitkin in Canada en op 14 september trouwde hij met Marion. Hun zoon George beheert nu de dagboeken, correspondentie en foto's van Aitkin. George heeft nog steeds contact met de kinderen van onderwijzer Claes. Door de medewerking van George Aitkin kon Stadsarchief Breda een aantal documenten digitaliseren en op onze website plaatsen.


Op de website van Stadsarchief Breda zijn de volgende bronnen digitaal te vinden:





  • De brieven van Robert Aitkin

  • Brieven verstuurd door Robert Aitkin


  • Brieven verstuurd aan Robert Aitkin


  • Het dagboek van Robert Aitkin

  • Soldatenboekje


  • Fotoalbum van Robert Aitkin

zaterdag 22 oktober 2011

Huisje, boompje, beestje...

Uit eigen ervaring kan ik zeggen dat speuren in archieven erg verslavend kan zijn. Je hebt het ene puzzelstukje nog niet gevonden of een ander interessant feitje komt alweer boven drijven. Zo blijft je speurtocht altijd spannend en hoe verder je komt des te meer informatie hoop je boven water te krijgen. Ga je bijvoorbeeld op zoek naar voorouders dan komt onherroepelijk de vraag een keer boven drijven: "Goh, waar zouden deze mensen toch gewoond hebben?".


De bevolkingsregisters kunnen tot ongeveer 1938 in sommige gevallen uitkomst bieden. Er staat een straatnaam genoteerd en vol enthousiasme wil je in de stad op zoek gaan naar het desbetreffende pand, maar hoe kan je er zeker van zijn dat je het juiste adres te pakken hebt? Hoe weet je zeker dat het adres uit een bevolkingsregister van 1850 nu nog steeds hetzelfde is?

In de loop der jaren zijn straten anders gaan heten en zijn panden opnieuw genummerd. Wijken zijn samengesmolten of pas in een later stadium onder de gemeente Breda gaan vallen. In andere gevallen staat er in het bevolkingsregister niets anders dan een wijkletter met daarachter een nummer. Genoeg reden voor Stadsarchief Breda om nu ook de overzichten wijk- en huisnummering digitaal beschikbaar te maken. Voortaan kan je dus thuis vanuit een luie stoel of achter een bureau opzoeken wat het huidige adres is van een straatnaam die je in oude bronnen gevonden hebt.

Soms geeft het bevolkingsregister geen enkele aanwijzing of zoek je wellicht naar een bedrijf of vereniging. In deze gevallen zijn de adresboeken de aangewezen bron. In 1870 verscheen het eerste gedrukte adresboek van Breda. De adresboeken bevatten in alfabetische volgorde gegevens over de hoofdbewoner(s) van een woning (niet van inwonende familieleden, of inwonende huurders), vaak vergezeld van beroepsaanduidingen en eventueel telefoonnummer.


Tot en met het adresboekje van 1919 (het jaar waarin het actief kiesrecht voor mannen en vrouwen er komt) staat ook vermeld of iemand gemachtigd was als kiezer van de gemeenteraad, Provinciale Staten en Tweede kamer. Aan de adressenlijst gaan gewoonlijk vooraf gegevens over overheidsinstellingen en vanaf 1892 staan er ook steeds meer adressen van verenigingen en beroepsbeoefenaren/bedrijven in de gemeente. Vanaf 1881 bevat het adresboek naast de alfabetische namenlijst van de hoofdbewoners ook een lijst van hoofdbewoners per wijk/straat.

Kortom, een schat aan informatie ligt op je te wachten achter de tegenwoordig digitale kaften van de adres- en wijk/huisnummeringsboeken.

Judith Schrijver-Grootveld
Informatiebemiddelaar Stadsarchief Breda

dinsdag 23 augustus 2011

Aankondiging cursus oud-schrift 2011/2012

Op 7 oktober 2011 start Stadsarchief Breda, bij voldoende belangstelling, met een cursus "Oud-Schrift voor beginners" ten behoeve van amateur-historici, genealogen en andere geïnteresseerden.

De deelnemers leren het lezen en begrijpen van handgeschreven documenten uit de 15e - 18e eeuw. De lokaal historische aspecten van de te behandelen teksten krijgen de nodige aandacht.

De 12 lessen worden éénmaal per 14 dagen vanaf 7 oktober 2011 gegeven op:



vrijdagmiddag van 15.00 - 16:30 uur

Cursusplaats: Stadsarchief Breda, Parade 10, 4811 DZ Breda
Aantal deelnemers: maximaal 15 personen
Docent: H.D. Wessels
Cursuskosten: € 80,00, inclusief lesboek, koffie/thee

Inlichtingen en opgave van deelname:

Stadsarchief Breda
Postbus 90156
4800 RH Breda
T. 076-5294420
E. stadsarchief@breda.nl

Na opgave (en bij voldoende deelname) ontvangt u een éénmalige machtiging voor inning van het cursusgeld ad € 80,00 per persoon.

U kunt zich tot uiterlijk 1 oktober 2011 aanmelden voor bovengenoemde cursus.

maandag 15 augustus 2011

Een andere warmte

Vraag aan tien willekeurige mensen wanneer de Tweede Wereldoorlog eindigde en negen zullen zeggen: op 5 mei 1945? Echter elders in Europa is nog dagen hard doorgevochten. Aan de andere kant van de wereld is nog maandenlang strijd gevoerd, waarbij honderdduizenden mensen omkwamen. Zeer veel Nederlandse ingezeten waren op 5 mei helemaal niet bevrijd. In voormalig Nederlands-Indië leefden Nederlanders onder Japanse bezetting.

Pas op 15 augustus 1945 capituleerde Japan en kwam er officieel een einde aan WO-II. Voor miljoenen inwoners van Nederlands-Indië hield het geweld hier echter niet mee op. In de jaren vanaf 1945 werden Nederlanders en Indische Nederlanders bedreigd, soms gevangen genomen en soms gemarteld. De Nederlandse politionele acties waren bedoeld om de Indonesische nationalisten te verslaan en Nederlands-Indië als kolonie te behouden. Uiteindelijk gaf Nederland toe en Nederlands-Indië werd het onafhankelijke Indonesië.

Tussen 1946 en 1968 kwamen zo’n 300.000 mensen uit Nederlands-Indië naar Nederland. Mensen met een Nederlands paspoort of in Nederlandse dienst kwamen gedwongen of vrijwillig naar Nederland. Velen van hen vestigden zich in Breda. Filmmakers Kees Wouters en Eelco Scheeres interviewden een aantal van deze Indische Bredanaars (naar de interviews). Zij vroegen hen bijvoorbeeld: Hoe heeft u destijds de Japanse bezetting doorstaan? Wat heeft u meegemaakt in Soerabaya tijdens de Bersiap, toen jonge Indonesische nationalisten mensen bedreigden, gevangen namen en martelden? Waarom ging u naar Nieuw Guinea en hoe was het om later in Nederland een nieuw leven te beginnen? Hoe werden Indische en Molukse families hier ontvangen en hoe vergaat het hen in Breda na al die jaren?

Na de interviews ontstond het idee voor een onderzoek naar de totstandkoming van de opvang in Breda. Interviews met de betrokken ambtenaren waren niet meer mogelijk; zij waren inmiddels overleden. Daarom maakten Kees Wouters en Eelco Schreeres in hun documentaire Een andere warmte volop gebruik van bronnen van het Stadsarchief Breda. Hun verhaal van de ambtelijke betrokkenheid bij de opvang is afgewisseld met interviews met Indische en Molukse Nederlanders, die hun kant van het verhaal vertellen.

Zo is een nog weinig bekend deel van de Bredase geschiedenis voor u opgetekend. Ik wens u een informatieve en mooie kijkervaring.

Daan Hertogs
Gemeentearchivaris

Direct naar de film

dinsdag 2 augustus 2011

Verdwenen kerken

Het is mij opgevallen dat in veel gesprekken met Bredanaars, en tussen Bredanaars onderling, verdwenen kerken nog steeds een onderwerp van gesprek zijn. Ze worden ook nog vaak gebruikt als oriëntatiepunt in de Bredase samenleving. Omdat vele Bredanaars in deze kerken gedoopt of getrouwd zijn hebben ze nog tal van herinneringen aan deze kerken. Soms misschien ook minder goede herinneringen zoals bij begrafenissen, maar ook vanwege het verplichte kerkbezoek in de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw.

Na de periode van het “Rijke Roomsche Leven” (1850-1960) bezochten nog veel gelovigen de kerk. Er werden dan ook veel kerken gebouwd, maar in de 20e eeuw nam het aantal gelovigen af. Wie nog wel geloofde hoefde daarvoor niet noodzakelijk naar de kerk. Geloven kon ook thuis.




Deze ontkerkelijking was met name in het “katholieke zuiden” goed merkbaar. Kerken liepen leeg. Het gevolg was dat veel kerken in Breda onder de sloophamer kwamen of een andere bestemming kregen. Dit gold vooral voor de katholieke kerken. Bij de protestantse kerken was afbraak of een nieuwe bestemming minder aan de orde.

Het leek me nuttig en leuk om eens een overzicht te maken van verdwenen kerken
en van kerken die een nieuwe bestemming hebben gekregen. Dit overzicht staat op de Flickr pagina van Stadsarchief Breda.

Graag nodig ik u uit om uw herinneringen aan deze kerken met ons te delen. Dit kunt u doen via de commentaar functie onder de afbeelding op Flickr. Natuurlijk zijn al deze foto’s ook terug te vinden in onze online fotocollectie.

Marie-Louise van Bijnen
Informatiebemiddelaar Front Office

donderdag 21 juli 2011

Schenking beeldcollectie fotograaf Rolf ter Veer

Regelmatig ontvangen we leuke plaatjes van bezoekers die een prachtige aanvulling zijn op onze beeldbank en waar we uiteraard ook heel dankbaar voor zijn. Maar zo nu en dan koester je dat men bij het Stadsarchief aanbeland is.

In 2011 nam Lorraine ter Veer-Damen, echtgenote van wijlen Rolf ter Veer, contact op met Stadsarchief Breda met de vraag of er belangstelling is voor zijn beeldcollectie. Zijn werk was al enigszins bekend bij ons vanwege de mooie straatbeelden uit de jaren ’80 (te zien in onze online fotocollectie) en zijn reproductiewerk in opdracht van Stadsarchief Breda. Bij een eerste blik op de negatieven bleek al snel, dat we hier te maken hadden met een prachtige en bijzondere fotocollectie. De beeldcollectie omvat zo’n 80.000 negatieven over de jaren 1965 t/m 2002 en bij benadering 125.000 digitale bestanden over de periode 1999 t/m 2008: in totaal dus meer dan 200.000!.

Rolf ter Veer (1941 – 2009) studeerde in 1964 als fotograaf af aan de Academie St Joost in Breda. Als freelance reclame- en industrieel fotograaf heeft hij meer dan 40 jaar talloze bedrijven, instellingen, producten en mensen gefotografeerd. Veelal in de regio maar ook daarbuiten, zoals voor Philips, Akzo-Nobel, Black & Decker, Fri-jado, Hollandse Delta, Baroniecollege, Thuiszorg en ga zo maar door.

Als geboren en getogen Bredanaar zette hij zich ook in voor het cultureel erfgoed. Veel historische gebouwen en plekjes zoals de grote O.L.V. kerk en het Kinderweeshuis aan de Oude Vest heeft hij op de gevoelige plaat vastgelegd. Zijn foto’s kom je tegen in Ach lieve tijd, een uitgave over 8 eeuwen Breda en de Bredanaars. Tevens was hij één van de oprichters en de eerste voorzitter van BOA, een beroepsvereniging voor kunstenaars, en nam hij het initiatief tot de jaarlijkse kunstenaarsmanifestatie OPEN ATELIERS.

Als mede-oprichter en voorzitter van de stichting Fundament organiseerde hij in de periode 1990-1993 enkele jaren in Breda een grote openluchtkunstmanifestatie/-tentoonstelling, aanvankelijk in park Wolfslaar en later op de Bavelse Berg. In zijn schaarse vrije tijd experimenteerde Rolf graag met de oude technieken zoals het maken van gomdrukken en polaroid transfers. Absurditeiten en mensen in alledaagse situaties waren vaak onderwerp in zijn vrij werk. Die verbeeldde hij door te werken met ritme en herhaling.

Wat nu te doen met zo’n omvangrijke collectie? De eerste zorg gaat uit naar de goede verzorging van het materiaal. De negatieven moeten schoon gemaakt, goed verpakt en koel geborgen worden. De collectie digitale bestanden bevat per onderwerp diverse type bestanden: er zijn ruwe moederbestanden; hiervan afgeleide bestanden in hoge resolutie en vervolgens weer afgeleiden in een lagere resolutie (nodig voor gebruik bij b.v. een website). Al deze bestanden zullen goed omschreven en gearchiveerd dienen te worden.

Als al deze materiële werkzaamheden zijn afgerond, kan er een plan van aanpak met planning gemaakt worden om de collectie te gaan beschrijven en te koppelen in onze online fotocollectie. Dit zal in 2011 nog niet aan de orde zijn, maar om u alvast een indruk te geven kunt u kijken naar een kleine selectie uit de collectie van de digitale beelden op Flickr of op de persoonlijke website van Rolf ter Veer: http://www.rolfterveerfotografie.nl/

Frank van Gelder
Collectiebeheerder Beeld en Geluid

vrijdag 15 juli 2011

Digitaliseren. Een fluitje van een cent?

Digitaliseren. Het lijkt simpel. Een scannertje voor je papieren stukken en foto’s en voor dia’s schaf je een speciale diascanner aan. Ook van filmmateriaal maak je tegenwoordig met apparatuur van de elektronicazaak in een handomdraai een digitale versie. “Hoezo is digitaliseren veel werk?”, is dan ook een veelgehoord geluid uit mijn omgeving.

Toch is het digitaliseren van archiefstukken op een manier dat een groot publiek er van kan genieten beslist geen peulenschil. Zo moeten de stukken voordat je er mee aan de slag kunt in goede conditie zijn, zodat ze tijdens de digitalisering geen schade oplopen. Alle te digitaliseren stukken worden daarom eerst door mij bekeken. Vervolgens gaan ze naar het restauratieatelier voor de voorbereiding.


Het register op de foto is hiervan een goed voorbeeld. De perkamenten bindingsstrookje waren slechts nog hier en daar aanwezig, vier folio’s zaten los, de naaiposities en de klavieren ingescheurd, de naaitoer op meerdere plaatsen onderbroken en de band was er niet meer. Ter bescherming heb ik de katernruggen verstevigd met nieuwe bindingsstrookjes uit perkament. Het boekblokje werd hernaaid en vervolgens kreeg het stuk een conserveringsomslag. Het archiefstuk kan nu veilig weer helemaal opengelegd worden.


Kortom, het is weer helemaal klaar voor enkele eeuwen nieuwe geschiedenis!

Liv Tubeeckx

Medewerker materiaalbeheer

maandag 2 mei 2011

Workshops genealogie groot succes!

Op 23 en 25 maart jl. organiseerden wij in samenwerking met de bibliotheek en in het kader van de boekenweek workshops genealogie voor beginners. Ruim voor aanvangstijd van de workshops druppelen de eerste enthousiaste deelnemers binnen. Voor sommigen was het het eerste bezoek aan een archief. Andere gezichten leveren herkenning op. Zij waren hier eerder, bijvoorbeeld voor een bouwtekening.

Ik vertel over het Stadsarchief Breda, wat hier te vinden is en dat we 9 km aan papier hebben. Verbaasde blikken. Maar ze komen natuurlijk voor de geboorte-, huwelijks-, en overlijdensregisters. Vandaag bekijken we de originelen. Verder terug in de tijd met de doop-, trouw-, en begraafboeken. Ook bevolkingsregisters passeren de revue. Het enthousiasme groeit. De adresboeken, een niet zo’n bekende bron voor stamboomonderzoek, zorgt voor een verassing. Daarna verder met de originele registers inzien en aan de slag.

Daarbij hoort zeker ook surfen op onze website, bijvoorbeeld om de geboorteakte van opa of oma op te zoeken. Om de hele familie terug te zoeken worden de bevolkingsregisters doorzocht en vindt men het adres waar overgrootvader gewoond heeft met zijn gezin en wat hij deed voor de kost. Ook oudtantes en oudooms worden opgespoord. Veel te snel zijn de twee uren weer verstreken. De deelnemers beloven zeker terug te komen hoewel dat niet persé hoeft. Genealogisch onderzoek kan ook thuis en zeker met de digitale stamboom op onze website. Weten hoe u het onderzoek aanpakt is wel belangrijk en daarom komt er binnenkort een handige hulpwijzer op onze website te staan waardoor u direct aan de slag kunt.

Marie-Louise van Bijnen
Informatiebemiddelaar

dinsdag 29 maart 2011

De bibliotheek van Stadsarchief Breda

Het Stadsarchief Breda is vooral bekend om zijn archieven en zijn collectie foto’s en ansichten. Minder bekend is dat het Stadsarchief ook een uitgebreide boekencollectie heeft. Een collectie die een bezoeker goed kan helpen bij zijn historisch onderzoek. De collectie bestaat uit ongeveer 28.000 banden en wordt continu aangevuld met aanwinsten. Getracht wordt om echt alles over Breda (en natuurlijk de bijbehorende dorpen) te verzamelen. Dit kan zijn een genealogie over een Bredase familie, een kinderboek over het Beleg van Breda in 1625 of de boeken van de paters Sjaggerijn en Terpetijn met hun Bredaas dialect. De bibliotheek bevat ook een omvangrijke krantenverzameling, met onder meer BN/De Stem en de Bredasche Courant. De originele kranten liggen netjes opgeborgen in ons depot. Omdat ze kwetsbaar zijn en dus gemakkelijk te beschadigen, zijn ze in het verleden verfilmd op microfiche. Deze microfiches staan op de leeszaal van het Stadsarchief en zijn vrij in te zien. Het is mogelijk om een afdruk van een krantenartikel te maken. Al het bibliotheekmateriaal is toegankelijk via de bibliotheekcatalogus. U kunt hierin onder meer zoeken op titelwoord, auteur van het boek of trefwoord. De catalogus kunt u vinden op onze website, bij het onderdeel “Ik zoek”, icoontje “Boeken, tijdschriften en kranten”. Conny Trommelen

vrijdag 11 maart 2011

Kleine genealogische bronnen digitaal

Naast de meest gebruikte bronnen voor genealogisch onderzoek zoals de doop-, trouw- en begraafboeken en de openbare geboorte-, huwelijks- en overlijdensregister van de Burgerlijke Stand kunt u sinds kort op onze website ook een aantal kleinere bronnen uit de 16e-19e eeuw op naam doorzoeken. Het gaat hier om de volgende bestanden:

- Poorterboeken van Breda, 1534-1816
- Commissieboeken van Breda, 1637-1810 (1816)
- Borgbrieven Breda, Ginneken-Bavel, Princenhage, Teteringen,1685-1810 (1819)
- Staten en inventarissen, Princenhage, 1700-1787
- Protocol Allerhande akten, Ginneken-Bavel, 1728-1807
- Patentregister Breda, 1806-1850
- Registre Civique van Breda, 1812

Bij de poorterboeken gaat het om de registratie van de personen die het burgerschap van Breda verworven hebben; dit recht had je nodig om bijvoorbeeld lid te kunnen worden van een ambachtsgilde. De commissieboeken geven een registratie van de aanstelling van stadsfunctionarissen en de toelating van advocaten, procureurs en notarissen door het stedelijk bestuur. De borgbrieven werden door plaatselijke gemeenten afgegeven voor haar burgers die zich elders wilden vestigen. Zij waren een verzekering voor de ontvangende gemeente dat de sociale lasten van de nieuwkomers die binnen een bepaalde periode tot armoede zouden vervallen, voor rekening zouden komen van de gemeente van vertrek. In de staten en inventarissen van Princenhage vindt u met name lijsten van goederen van personen uit Princenhage met opgave van de geschatte waarde. Het protocol van allerhande akten van Ginneken en Bavel bevat inderdaad allerlei soorten akten zoals verklaringen en contracten over met name eigendommen. De patentregisters zijn opgemaakt in verband met het patentrecht: aan de uitoefening van bepaalde beroepen was een overheidsbelasting verbonden, het patentrecht. Enkele groeperingen beroepsbeoefenaren waren hiervan vrijgesteld zoals geestelijken, ambtenaren, landbouwers, dagloners en arbeiders. Het registre civique is een lijst van de mannen van 21 jaar en ouder uit een gemeente die stemgerechtigd zijn voor het kiezen van de municipaliteit (gemeenteraad). Dergelijke lijsten zijn in Nederland opgemaakt in de periode 1811-1813, de periode waarin Nederland administratief onder het Franse keizerrijk viel.

Wilt u een chronologisch overzicht van de digitaal aanwezige genealogische bronnen op onze website inzien, dan kunt u doen door op de openingspagina van de website te gaan naar de linker kolom – optie: Ik zoek – Digitale Stamboom – inzien van genealogische bronnen. U kunt dan per gemeente een bepaalde bron (commissieboeken, bevolkingsregisters etc.) aanklikken, waarna u een chronologisch overzicht krijgt van de gescande archiefstukken. Door op het oog-ikoontje te klikken achter de beschrijving kunt u het archiefstuk dan meteen doorbladeren.

Harold Wessels
Historisch Medewerker

vrijdag 4 maart 2011

Boekenweek 2011: Van je familie moet je het hebben

De Bibliotheek Breda zet in samenwerking met Stadsarchief Breda tijdens de boekenweek familiegeschiedenis centraal; de verhalen, geheimen, belevenissen van ‘gewone’ mensen. Rinie Maas en Marijke Hilhorst, schrijvers van familieportretten, zijn maandag 21 maart uitgenodigd om hierover te vertellen. Daarnaast kan iedereen zelf op zoek naar zijn of haar eigen familiegeschiedenis in het Stadsarchief.


Rinie Maas en Marijke Hilhorst
Marijke Hilhorst en Rinie Maas zijn beiden columnist en schrijver van familieportretten, ieder op zijn eigen wijze. Hilhorst schreef de familiekroniek ‘De vader, de moeder en de tijd’ en een praktische handleiding ‘Hoe schrijf je een familiegeschiedenis’. Rinie Maas is bekend van zijn columns in de Bredase Bode waarin hij de lezer laat kennismaken met kleurrijke figuren uit het verleden. Deze avond vertellen zij over hun werk en gaan hierover samen en met het publiek in gesprek.
Maandag 21 maart 20.00 uurBibliotheek Centrum, Molenstraat 6
Toegang € 5,- (leden) € 6,50 (niet-leden)
Kaarten zijn verkrijgbaar bij UITpunt Breda in de bibliotheekvestigingen Centrum, Haagse Beemden, Hoge Vucht, West en Zuidoost of online te bestellen via http://www.uitinbreda.nl/.

Workshop stamboomonderzoek voor beginners
Familieonderzoek is spannend en kan zelfs verslavend zijn. Men ontdekt allerlei bijzonderheden over de voorouders. Waar woonden ze, welke beroepen hadden ze en hoe was hun sociale positie? In deze workshop leren de deelnemers hoe genealogisch onderzoek in zijn werk gaat en gaat men zelf aan de slag.


Woensdag 23 maart 19.30 – 21.30 uur of vrijdag 25 maart 14.00 – 16.00 uur
Stadsarchief Breda, Parade 10 (ingang aan de Keizerstraat naast hotel Keyser), dienstingang
Toegang gratis. Aanmelden kan bij het Stadsarchief T. 076-5294420 / stadsarchief@breda.nl of via Uitpunt Breda.

vrijdag 25 februari 2011

Verborgen verleden

Kent u het tv-programma Verborgen verleden van Nederland 2? Iedere aflevering gaat een bekende Nederlander op zoek naar zijn of haar voorouders. Vervolgens start de zoektocht.

En dan lijkt het alsof het programma ook veertig jaar geleden gemaakt had kunnen worden. De hoofdpersoon gaat naar een archiefinstelling, meldt zich in de studiezaal, stelt een vraag en de studiezaalmedewerk(st)er gaat op zoek naar de juiste documenten. De zoektocht gaat meestal verder in een volgende archiefinstelling waar dit ritueel zich herhaalt. Alsof archiefinstellingen in Nederland de laatste jaren niet massaal documenten gedigitaliseerd hebben en daar miljoenen gemeenschapsgeld in gestoken hebben. De hoofdpersoon zou dus ook thuis via internet een heel eind kunnen komen. En zowaar, zondag 13 februari, maakte Arjan Ederveen eventjes gebruik van Genlias en op 20 februari Leon de Winter! Genlias is de gezamenlijke genealogiedatabase van een flink aantal archiefinstellingen, waar iedereen via internet gebruik van kan maken. Maar iemand thuis op een eigen computer laten zoeken en daar spannende televisie van maken is blijkbaar niet iedere regisseur gegeven.

Beste mensen. Laat uw computer alstublieft gewoon aan staan! U hoeft echt niet naar de balie van het Stadsarchief te komen als u op zoek gaat naar uw verleden. Deze zoektocht begint gewoon achter uw pc. Probeer het en trek zelf het doek weg naar uw verleden. En geloof me, het zoeken is spannend en ontdekken wilt u toch vooral zelf doen?

Daan Hertogs
Gemeentearchivaris

maandag 21 februari 2011

Archief Begijnhof Breda (1267-1991) langere periode niet meer beschikbaar


Sinds 8 februari kunt u het archief en de inventaris van Begijnhof Breda niet meer raadplegen. Ook zijn onderdelen van dit archief niet meer op te vragen of in te zien in de leeszaal van Stadsarchief Breda aan de Parade. Tot en met het voorjaar van 2012 is het stadsarchief bezig met het conserveren en digitaliseren van dit waardevolle archief.

De verwachting is dat mei volgend jaar de klus geklaard is. Vanaf dat moment kunt u op http://www.stadsarchiefbreda.nl/ terecht voor alle dossiers. Ook de inventaris is dan weer digitaal te raadplegen.

Heeft u nog vragen over het niet kunnen aanvragen en/of inzien van stukken. Neem dan contact op via stadsarchief@breda.nl. Bellen kan natuurlijk ook naar telefoonnummer 076 529 44 20.

Stadsarchief Breda

donderdag 10 februari 2011

Het verhaal achter Medisch Centrum De Klokkenberg

Op zoek naar zomaar een Bredase straat, een gebouw, bossen of pleinen. Veel kans dat u onder foto’s en prenten een afbeelding vindt. Onder deze knop vindt u een schat aan beeldgeschiedenis. Soms gaat het zelfs om hele series. Zo kreeg het stadsarchief in 2008 het archief van Medisch Centrum De Klokkenberg. Naast veel papieren stukken ook veel foto’s, negatieven en dia’s. Een deel hiervan is inmiddels gedigitaliseerd en, met de vrijwillige hulp van medewerkers van de Klokkenberg gerangschikt. Samen vertellen ze het verhaal achter het medisch centrum.

In 1945 werd in Tilburg een noodsanatorium ingericht. Door de sterk verminderde fysieke weerstand, de slechte sociale omstandigheden in de crisistijd en de gevolgen van de Duitse bezetting moesten patiënten zeer snel hulp krijgen. Ondertussen zocht het bestuur naar een geschikte locatie voor een nieuw sanatorium. De keus viel op het 45 ha groot gelegen terrein aan de Galderseweg in Breda, idyllisch gelegen in het dal van het riviertje de Mark (Markdal). Het Medisch Centrum De Klokkenberg ontwikkelde zich als een multi-categoraal ziekenhuis. In 2000 sloot het centrum. De diverse klinieken werden ondergebracht bij verschillende Bredase zorginstellingen en het gebouw kwam nagenoeg leeg te staan. Landgoed De Klokkenberg wordt nu, met respect voor de historische architectuur en landschappelijke context, als woon-zorgcomplex voor senioren ontwikkeld.

Er is een begin gemaakt om een deel van de negatievencollectie (ongeveer 13.000 stuks) te digitaliseren. Met medewerking van een aantal vrijwilligers, oud-medewerkers van Medisch Centrum De Klokkenberg, zijn deze digitale bestanden gerangschikt.
Vanaf 2011 worden deze verder beschreven voor toekomstige presentatie in de beeldbank. Vele foto’s van de gebouwen (zowel in- als exterieur), personeel en gebeurtenissen zullen dan voor een groot publiek toegankelijk worden.

Frank van Gelder

maandag 17 januari 2011

Onze bevolkingsregisters online

Aan het rijtje van digitale archiefcollecties, die vooral voor familieonderzoek zeer nuttig zijn, is weer een nieuw archief met een aanzienlijke hoeveelheid scans toegevoegd. Onlangs hebben we namelijk de bevolkingsregisters beschikbaar gesteld. In mei 2009 zijn wij met het project gestart.

Om de registers snel op internet beschikbaar te krijgen is gekozen om niet alle in de registers vermelde personen op te nemen en ook niet al hun gegevens. Dat zou enorm veel tijd én geld gekost hebben. Passend in onze filosofie (zie een eerdere blog van Daan Hertogs) hebben we alleen die gegevens gekozen, die het zoeken naar de bewuste persoon mogelijk kan maken. Voor de bevolkingsregisters werden naast de hoofdbewoner de partner en alle inwonende zelfstandige personen (familielid, knecht, dienstmeid et cetera) ingevoerd. Van elke persoon werd de eerste voorletter, de naam en het geboortejaar of leeftijd vastgelegd. Op deze manier is elke persoon via de achternaam te vinden. Doordat de scans van de bevolkingsregisters gekoppeld zijn, kunt u snel controleren of u de juiste persoon te pakken hebt. Door deze keuze is het gelukt om binnen anderhalf jaar 391.000 personen in te voeren, 151.000 beelden te laten maken en deze vervolgens te koppelen aan de juiste personen.

Uiteraard hebben wij hierbij externe hulp ingeschakeld. Voor de invoer kwamen Anita van Meer en Sjoerd Bakker tijdelijk in dienst. Het fotograferen van de registers werd uitbesteed aan de firma GMS in Alblasserdam. Het op internet tonen van de gegevens met beelden tenslotte werd verzorgd door de firma Pictura uit Heiloo.

De provincie Noord-Brabant heeft het project middels een subsidie mogelijk gemaakt.

Met het uiteindelijke resultaat kunt u nu de personen plaatsen in hun familie en in het huis waar zij woonden. Wij hopen hiermee een bijdrage te hebben geleverd aan het (vollediger) maken van uw familiegeschiedenis.


Cor Bogers
Senior inventarisator

Hoe zoek ik nou?

Bij het zoeken van antwoorden op uw vragen, zult u vaak gebruik maken van onze homepage met de icoontjes. Die zijn verdeeld per documentsoort: foto’s, films, archiefstukken, boeken etc. Bezoekt u vaker een site van een archiefinstelling, dan, merkt u dat een aantal van onze databases anders is ingevuld. De manier van ontsluiting, toegang krijgen tot informatie (en vaak de bijbehorende digitale beelden) heeft te maken met de filosofie en keuze van investeringen van Stadsarchief Breda.

Onze filosofie: een archief is geen informatiesupermarkt. U vindt vrijwel nooit een pasklaar antwoord op uw vraag. Vaak zijn er ook duizenden antwoorden mogelijk. Het boeiende hiervan is uw eigen zoektocht. Dat spannende wil het stadsarchief mogelijk maken. Daarom vullen we in databases niet alle beschikbare informatievelden in aan de hand van het document. Natuurlijk kunt u uw antwoord vinden, maar de speurtocht erheen is zeker zo interessant.

De investeringen hangen nauw samen met onze filosofie. Ook het Stadarchief Breda beschikt niet over bakken geld. We willen wel zoveel mogelijk documenten en digitaal beeld op de site zetten. Dan kunt u, op een plek en tijdstip van uw keuze, hiermee onderzoek doen. Schaarse budgetten betekenen ook keuzes maken. We investeren minder in het vullen van databasevelden, als u zelf die informatie op het digitale beeld kunt vinden en lezen. Bijvoorbeeld het Bevolkingsregister, dat sinds enkele weken op de site staat. We hadden kunnen kiezen om elke daarin vermelde persoon in een database te zetten met vermelding van achternaam, voornamen, geboortedatum etc. Dan had u echter nog een hele tijd op de digitale beelden moeten wachten. In de volgende bijdrage van Cor Bogers leest u hoe we dat hebben opgelost.

U investeert tijd in het zoeken van uw antwoord. Zoeken is leuk en waarschijnlijk heeft u baat bij zoveel aanbod van materiaal. En dit aanbod groeit, want we gaan door met het scannen en ontsluiten van de volgende digitale bronnen.

Daan Hertogs
Gemeentearchivaris